NHỮNG ĐIỀU THẦY CÔ NÊN BIẾT KHI RA ĐỀ - HƯỚNG DẪN CHẤM VÀ DẠY VIẾT BÀI VĂN NLXH TRONG CHƯƠNG TRÌNH MỚI

Kiểu bài NLXH trong Chương trình GDPT 2018 cấp THCS không phân chia theo 2 kiểu bài Nghị luận về tư tưởng đạo lí và Hiện tượng đời sống như trước đây. Mà chỉ có 3 kiểu chính:

  *Bài văn trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống mình quan tâm -Lớp 6

    *Bài văn nghị luận về 1 vấn đề trong đời sống -Lớp 7,8

   *Bài văn nghị luận về một vấn đề cần giải quyết có giải pháp khả thi và có sức thuyết phục – Lớp 9

Như vậy, rõ ràng việc chia kiểu bài không dựa trên đặc điểm, bản chất của vấn đề (Hiện tượng đang diễn ra trong đời sống hàng ngày & những vấn đề về đạo đức, đạo lí) như Chương trình 2006 mà phân chia kiểu bài dựa trên NĂNG LỰC NGHỊ LUẬN từ thấp đến cao, phù hợp với khả năng tư duy của học sinh từ lớp 6 đến lớp 9 theo chiều tăng dần độ khó.

     Với lớp 6, Chương trình chỉ yêu cầu viết bài văn TRÌNH BÀY Ý KIẾN. Nghĩa là trước 1 vấn đề đời sống các con chỉ cần đưa ra ý kiến/quan điểm của mình, rồi dùng lí lẽ và bằng chứng làm rõ ý kiến của mình là được. Nghĩa là, YCCĐ về kiểu bài NLXH ở lớp 6 hướng vào hình thành năng lực trình bày/bày tỏ ý kiến về một vấn đề. Học sinh phải tự mình đưa ra ý kiến/ quan điểm của riêng mình về vấn đề đang bàn bạc. Học sinh được quyền tự dựng hệ thống ý trong bài/ tự dựng luận điểm Đây là điểm mới mà Chương trình 2006 chưa làm được.

 Lớp 7, lớp 8 là BÀI VĂN NGHỊ LUẬN (Trình bày ý kiến tán thành hay không tán thành) về một vấn đề đời sống tức là phải sử dụng nhiều thao tác lập luận để làm rõ vấn đề: Giải thích-Phân tích- Chứng minh- Bình luận-Phản biện- Tranh biện…do vậy các ý được triển khai trong dàn phần thân bài sẽ phải đầy đủ (như hình bên dưới). Để nhận diễn kiểu bài này cần căn cứ vào các cụm từ lệnh đề như sau:

    +Viết bài văn nghị luận trình bày/nêu suy nghĩ …

    +Viết bài văn nghị luận trình bày/nêu ý kiến về…

    +Viết bài văn nghị luận trình bày/nêu quan điểm về…

    Lớp 9, là kiểu bài mới NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT, CÓ GIẢI PHÁP KHẢ THI VÀ THUYẾT PHỤC. Mức độ Nghị luận cao hơn: đưa ra giải pháp khả thi và thuyết phục. Để nhận diễn kiểu bài này cần căn cứ vào các cụm từ lệnh đề như sau:

    +Viết bài văn TRÌNH BÀY GIẢI PHÁP …

     +Viết bài văn nghị luận trả lời câu hỏi: LÀM THẾ NÀO để …/có CÁCH NÀO/ HÀNH ĐỘNG

Do vậy, việc phân chia kiểu bài không căn cứ vào bản chất/ đặc điểm của vấn đề mà căn cứ vào lệnh đề theo yêu cầu năng lực nghị luận.

Ví dụ 1: có hai đề như sau:

Đề 1: Sự kết nối giữa cha mẹ và con cái là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển và tương lai của con, thế nhưng hiện nay nhiều gia đình đang thiếu sự kết nối giữa cha mẹ và con cái. Hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ về vấn đề trên. => Làm theo dàn ý lớp 7-8

Đề 2: Sự kết nối giữa cha mẹ và con cái là yếu tố quan trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển và tương lai của con, thế nhưng hiện nay nhiều gia đình đang thiếu sự kết nối giữa cha mẹ và con cái. Hãy viết bài văn trình bày giải pháp khắc phục tình trạng trên. =>Làm theo dàn ý bài văn lớp 9

Ví dụ 2:

Đề 1: Trong thời đại công nghệ số, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có kết nối mạng, con người có thể giao tiếp với cả thế giới. Mạng xã hội trở thành nơi lưu giữ khoảnh khắc, thể hiện cá tính và kết nối bạn bè. Thế nhưng, cũng từ đó, nhiều người dần “bỏ quên” thế giới thật để đắm chìm trong thế giới ảo lung linh.

     Từ thực tế ấy, hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng sống ảo trong giới trẻ hiện nay. => Làm như dàn bài NLXH về một vấn đề đời sống (lớp  

Đề 2: Trong thời đại công nghệ số, chỉ cần một chiếc điện thoại thông minh có kết nối mạng, con người có thể giao tiếp với cả thế giới. Mạng xã hội trở thành nơi lưu giữ khoảnh khắc, thể hiện cá tính và kết nối bạn bè. Thế nhưng, cũng từ đó, nhiều người dần “bỏ quên” thế giới thật để đắm chìm trong thế giới ảo lung linh.

Từ thực tế ấy, hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) trình bày giải pháp đề khắc phục hiện tượng sống ảo trong giới trẻ hiện nay. / Từ thực tế ấy, hãy viết một bài văn (khoảng 600 chữ) trả lời câu hỏi: Làm thế nào để khắc phục hiện tượng sống ảo trong giới trẻ hiện nay => Làm như dàn ý bài văn NL về một vấn đề cần giải quyết có giải pháp khả thi và thuyết phục.

Khi hiểu rõ điều này sẽ không có chuyện “Râu ông nọ cắm cằm bà kia” theo kiểu Lệnh đề thì TRÌNH BÀY Ý KIẾN/ SUY NGHĨ nhưng đáp án lại ra theo kiểu TRÌNH BÀY GIẢI PHÁP (Phân tích vấn đề: Thực trạng, nguyên nhân, hậu quả; Trình bày giải pháp) như rất nhiều đáp án trong đề thi chia sẻ hiện nay, gây hoang mang cho đồng nghiệp, cho phụ huynh và cho cả học sinh..

Bài văn Nghị luận về một vấn đề cần giải quyết có giải pháp khả thi và có sức thuyết phục ở lớp 9 cũng rất khác so với kiểu bài nghị luận về Hiện tượng đời sống của Chương trình 2006. Kính mong thầy cô nghiên cứu kĩ đùng bê nguyên dàn ý THỰC - NGUYÊN - HẬU- BIỆN của chương trình cũ áp vào dạy cho học sinh từ 6 đến 9 nữa